Przez wiele lat otyłość kojarzono przede wszystkim z nadmierną masą ciała i odchudzaniem. Dziś wiadomo, że takie spojrzenie jest zbyt wąskie.

Otyłość jest przewlekłą chorobą. Jej istotą jest nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, które może zaburzać funkcjonowanie organizmu i prowadzić do licznych powikłań. Choroba ma tendencję do nawrotów i nie ustępuje samoistnie. Dlatego wymaga leczenia oraz długoterminowej opieki.

Co to jest choroba otyłościowa?

W chorobie otyłościowej problemem nie jest sama liczba kilogramów. Znaczenie ma przede wszystkim nadmiar tkanki tłuszczowej, jej rozmieszczenie oraz wpływ na zdrowie.

Tkanka tłuszczowa jest aktywną częścią organizmu. Jej nadmiar może zaburzać między innymi regulację stężenia glukozy i lipidów we krwi, ciśnienie tętnicze, pracę wątroby, gospodarkę hormonalną oraz funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.

Dlatego dwie osoby o podobnej masie ciała mogą znajdować się w zupełnie innej sytuacji zdrowotnej. W ocenie pacjenta uwzględnia się nie tylko masę ciała, lecz także obwód talii, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wyniki badań, występujące objawy i inne choroby.

BMI pozostaje jednym z narzędzi wykorzystywanych w rozpoznawaniu otyłości, ale nie opisuje całego stanu zdrowia pacjenta. Nie pokazuje między innymi proporcji tkanki tłuszczowej i mięśniowej ani miejsca, w którym gromadzi się tkanka tłuszczowa.

Otyłość nie jest kwestią charakteru ani silnej woli

Nie istnieje jedna przyczyna choroby otyłościowej.

Na jej rozwój i przebieg mogą wpływać predyspozycje genetyczne, mechanizmy regulujące apetyt, czynniki hormonalne, sen, stres, stan zdrowia psychicznego, środowisko, sposób odżywiania, aktywność fizyczna, inne choroby oraz niektóre leki.

U każdej osoby znaczenie poszczególnych czynników może być inne. Dlatego sprowadzanie leczenia do rady, żeby mniej jeść i więcej się ruszać, nie odpowiada współczesnej wiedzy o otyłości.

Takie podejście może również szkodzić. Obwinianie pacjenta za chorobę sprzyja stygmatyzacji, obniża zaufanie do personelu medycznego i może utrudniać szukanie pomocy oraz kontynuowanie leczenia.

Dlaczego choroba otyłościowa wymaga leczenia?

Nieleczona otyłość może stopniowo wpływać na funkcjonowanie wielu narządów i układów.

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości wskazuje, że choroba otyłościowa może prowadzić do rozwoju ponad 200 powikłań. Należą do nich między innymi:

• cukrzyca typu 2, 
• nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe, 
• miażdżyca oraz inne choroby serca i naczyń, 
• choroba stłuszczeniowa wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną, 
• bezdech senny, 
• przewlekła choroba nerek, 
• choroba zwyrodnieniowa stawów, 
• zaburzenia hormonalne i zaburzenia płodności, 
• niektóre choroby nowotworowe. 

Nie oznacza to, że u każdej osoby chorującej na otyłość wystąpią te same problemy. Rodzaj i poziom ryzyka zależą między innymi od rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, wieku, stanu zdrowia, predyspozycji genetycznych oraz czasu trwania choroby.

Dlatego potrzebna jest indywidualna ocena pacjenta. Im wcześniej choroba zostanie rozpoznana i leczona, tym większa możliwość ograniczenia jej wpływu na zdrowie.

Co jest celem leczenia otyłości?

Zmniejszenie nadmiernej masy ciała jest ważnym elementem terapii, ale nie jej jedynym celem.

Leczenie ma przede wszystkim poprawić stan zdrowia i ograniczyć ryzyko powikłań. U jednej osoby szczególnie ważna będzie poprawa ciśnienia tętniczego, u innej gospodarki cukrowej, lipidowej lub funkcjonowania wątroby.

Znaczenie mają również sprawność, jakość życia, samopoczucie i możliwość wykonywania codziennych czynności. U osób w wieku rozrodczym jednym z obszarów ocenianych w trakcie leczenia może być także zdrowie hormonalne i reprodukcyjne.

Dlatego skuteczności terapii nie należy oceniać wyłącznie na podstawie liczby kilogramów, które udało się zredukować. Ważne jest także utrzymanie uzyskanych efektów i ograniczenie ryzyka nawrotu choroby.

Jak wygląda leczenie choroby otyłościowej?

Nie istnieje jeden schemat leczenia odpowiedni dla wszystkich.

Plan terapii powinien uwzględniać stan zdrowia, czynniki wpływające na rozwój choroby, wcześniejsze próby leczenia, przyjmowane leki, inne choroby oraz możliwości i potrzeby konkretnego pacjenta.

W zależności od wskazań leczenie może obejmować:

• zmianę sposobu żywienia, 
• odpowiednio dobraną aktywność fizyczną, 
• wsparcie psychologiczne lub psychoterapeutyczne, 
• leczenie farmakologiczne, 
• leczenie chirurgiczne. 

Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich tych metod. Zakres terapii ustala się indywidualnie, a jej efekty powinny być regularnie oceniane. Ze względu na przewlekły i nawrotowy charakter otyłości opieka nie kończy się w momencie osiągnięcia określonej masy ciała.

Aktualne zalecenia PTLO podkreślają znaczenie opieki wielospecjalistycznej oraz współpracy lekarza, dietetyka, psychologa lub psychoterapeuty i specjalisty odpowiedzialnego za bezpieczne wprowadzenie aktywności fizycznej.

Dlaczego w FertiMedica zajmujemy się leczeniem otyłości?

FertiMedica od lat zajmuje się zdrowiem reprodukcyjnym oraz leczeniem niepłodności kobiet i mężczyzn. Wiemy jednak, że zdrowia reprodukcyjnego nie można rozpatrywać w oderwaniu od ogólnego stanu organizmu.

Choroba otyłościowa może wpływać na gospodarkę hormonalną i płodność zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Może mieć również znaczenie dla przebiegu ciąży oraz zdrowia kobiety i dziecka.

Jednocześnie leczenie otyłości ma znacznie szerszy cel niż przygotowanie do ciąży. Zdrowie metaboliczne wpływa na ryzyko cukrzycy, chorób serca i naczyń, chorób wątroby, sprawność i jakość życia. Ma więc znaczenie niezależnie od płci oraz od tego, czy pacjent planuje rodzicielstwo.

Z takiego podejścia powstał FertiMetabolic, wielospecjalistyczny program leczenia choroby otyłościowej i zdrowia metabolicznego w FertiMedica. Program jest przeznaczony zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, także tych, którzy nie planują dzieci.

Jego założeniem jest długoterminowa, skoordynowana opieka dopasowana do stanu zdrowia pacjenta.

Jak wygląda opieka w programie FertiMetabolic?

Pierwszym etapem jest dokładna ocena stanu zdrowia.

Obejmuje ona między innymi:

• rozmowę o zdrowiu i dotychczasowym leczeniu, 
• ocenę innych chorób oraz przyjmowanych leków, 
• analizę wcześniejszych prób redukcji masy ciała, 
• ocenę sposobu żywienia, aktywności fizycznej, snu i samopoczucia, 
• pomiar obwodu talii i ocenę składu ciała, 
• zaplanowanie odpowiednich badań. 

Na tej podstawie powstaje indywidualny plan terapii. W zależności od potrzeb pacjenta w leczeniu mogą uczestniczyć lekarz, dietetyk, psychoterapeuta oraz fizjoterapeuta. Ważną częścią programu jest koordynacja całego procesu i regularna ocena efektów.

Konsultacje w zakresie leczenia choroby otyłościowej prowadzi lek. Anna Wójcikiewicz, specjalistka ginekologii i położnictwa oraz lekarka posiadająca certyfikat Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Jej dodatkowym obszarem doświadczenia jest wpływ zdrowia metabolicznego na gospodarkę hormonalną i zdrowie reprodukcyjne.

Będziemy szerzej wyjaśniać, jak rozpoznaje się i leczy otyłość

Choroba otyłościowa jest rozległym zagadnieniem, którego nie da się rzetelnie opisać w jednym artykule. Ten tekst otwiera serię publikacji przygotowywanych przez FertiMedica.

W kolejnych materiałach wyjaśnimy:

• czym różnią się nadwaga i otyłość, jak interpretować BMI oraz jak rozpoznać otyłość brzuszną; 
• jakie są przyczyny choroby otyłościowej i dlaczego nie wynikają wyłącznie ze sposobu odżywiania; 
• jak wygląda leczenie żywieniowe, farmakologiczne, psychologiczne i ruchowe; 
• w jaki sposób otyłość może wpływać na płodność kobiet i mężczyzn, jakość nasienia, owulację, leczenie in vitro i przygotowanie do ciąży; 
• jakie znaczenie może mieć zdrowie metaboliczne matki i ojca dla przebiegu ciąży i zdrowia dziecka; 
• jak bezpiecznie zwiększać aktywność fizyczną, chronić mięśnie, zapobiegać nawrotowi choroby i utrzymywać efekty leczenia. 

Wraz z publikacją kolejnych artykułów będziemy dodawać w tym miejscu bezpośrednie odnośniki do poszczególnych tematów.

W leczeniu otyłości liczy się zdrowie

Choroba otyłościowa jest przewlekła, dlatego jej leczenie wymaga czasu, regularnej oceny efektów i dostosowywania terapii do zmieniającej się sytuacji pacjenta.

Masa ciała pozostaje ważnym parametrem, ale nie jest jedynym miernikiem skuteczności leczenia. Liczą się również wyniki badań, ryzyko powikłań, sprawność, samopoczucie i jakość życia.

Celem leczenia jest zmniejszenie nadmiernej masy ciała, poprawa stanu zdrowia, ograniczenie ryzyka powikłań oraz utrzymanie efektów terapii w długiej perspektywie.